top of page

ABD’nin Milli Hazinesi : Kütüphaneleri

Aydın Çağın En Değerli Hazinesi : Kütüphaneler

Söz uçar yazı kalır sözünün doğruluğunu tartışmaya gerek yoktur sanırım. Bilgi dediğimiz olgunun nesillerdir aktarılmasındaki en önemli etkenlerden biri o bilgiyi bir şekilde duvara, deriye, parşömene ya da daha modern haliyle kâğıda yazılarak veya şekiller çizilerek gelecek nesillere bırakılmasıdır. Bugün bildiğimiz tarih, matematik, geometri, fizik, kimya, biyoloji ve daha birçok bilime ait bilgilerin okuduğumuz kitaplar ve o kitaplardaki bilgilerin üzerine konulan çalışmalar olduğu su götürmez bir gerçektir. Örneğin Newton matematik üzerine yaptığı çalışmaları Principia adını verdiği kitapta toplamasaydı belki de bugün hayatımızın temelini oluşturduğunu rahatlıkla söyleyebileceğimiz kalkülüs bilinmeyecek ve bugünkü insan yaşamı çok daha farklı olacaktı. Darwin evrim üzerine yaptığı çalışmaları Türlerin Kökeni adlı kitabında birleştirmeseydi bugün canlı evrimine dair bilgimiz çok sınırlı olabilirdi.

Asıl nokta kıymetli eserlerin korunarak gelecek nesillere aktarılmasıyla bugün içinde yaşadığımız dünya inşa edildiğidir. Peki, bu gibi nadide eserler nasıl korunup, bugünlere kadar gelmiştir? Tabii ki kütüphaneler aracılığı ile bugünlere kadar ulaşmışlardır. Kütüphaneler hem çok değerli olan bilgiyi saklama hem de daha değerli olan paylaşma görevini yerine getirmektedir. Dünyada pek çok kütüphane olmasına rağmen bazıları çok özeldir. Amerika’da da bu özel kütüphanelerden bulunmaktadır. Ünlü ve nadir eserlerden birçoğu Amerikan kütüphanelerinde bulunmaktadır. Bu yazıda Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan kütüphaneleri inceleyeceğiz.

Amerika’da federal yönetime, yerel yönetime, üniversitelere ve özel kurumlara ait olmak üzere birçok kütüphane bulunmaktadır. Üniversitelere ait kütüphaneler genellikle araştırmaya yönelik yani daha çok akademik kitaplar barındırırken halk kütüphaneleri genel yayınlar barındırmaktadır.  Bu kütüphanelerden birçoğu binlerce bazıları ise milyonlarca basılı eser barındırmaktadır. Kütüphaneler sadece barındırdıkları geniş koleksiyonları ile değil aynı zamanda mimari güzellikleri ile de dikkat çekmektedir. Dış ve iç tasarımda son yıllarda modern bir tasarım dili hâkimken kütüphanelerin genelinde barok tarzı bir mimari hâkimdir.

Suzzallo Kütüphanesi

Suzzallo Kütüphanesi, Amerika’nın Washington eyaletinde bulunan Seattle şehrindedir. Kütüphane aslında Washington Üniversitesi’ne bağlıdır. Kütüphanenin adı üniversitenin eski başkanlarından Henry Suzzallo anısına verilmiştir. Gotik tarzda tasarlanan kütüphane binasının orta kısmında yaklaşık 90 metrelik çan kulesi bulunmaktadır. Ne var ki planlarda olan bu kule asla inşa edilememiştir. Binanın çan kuleli halinin temsil edildiği kabartmalar kütüphanenin kuzeydoğu girişinin dışındaki duvarda görülebilmektedir.

Kütüphanenin 1926’da tamamlanan ilk kısmı, üçgen şeklindeki kütüphanenin batı tarafını oluşturan kanadın tamamlanmasıyla inşa edilmiştir. Kütüphane binası, üniversitenin Kızıl Meydan olarak bilinen Central Plaza’nın doğu tarafına bakmaktadır. İnşaatın ikinci kısmı olan güney kanadı ise 1935’te tamamlanmıştır. İkinci kısmın bir parçası, orijinal binanın birinci ve ikinci katları arasına bir kat ve eskiden bir rotunda (kubbe) olanın her iki yanındaki kıvrımlı Büyük Merdiven olarak eklenmiştir. Kütüphanenin üçüncü kanadının 1963’te tamamlanmasıyla orijinal planlar revize edildi. Bu revize sonucunda daha önce kullanılan mimari Gotik tarzından uzaklaşıldı. Bunun yerine modern tasarım olan beton ve cam formlar kullanıldı. Dördüncü ve son kısım ise 1990 yılında Microsoft’un kurucu ortaklarından Paul Allen’ın babasının adı Kenneth S. Allen ismi verilerek bitirilmiştir.

Kütüphanede Hz. Musa, Pasteur, Dante, Shakespeare, Plato, Ben Franklin, Newton ve daha birçok tarihi kişinin kilden yapılmış heykelleri bulunmaktadır. Ayrıca kütüphanenin ön cephesi Toronto, Virginia, Yale, Heidelberg, Bologna ve daha birçok uluslararası üniversitelerden getirilen taşlarla inşa edilmiştir. Son olarak kütüphane 6 milyon basılı esere sahiptir. Bu eserler arasında ana koleksiyon haricinde çocuk edebiyatı, doğa bilimleri, devlet yayınları gibi birçok eserle beraber nadir eserler de bulunmaktadır.

Los Angeles Halk Kütüphanesi

Bulunduğu eyaletin ve de ülkenin en popüler şehirlerinden biri olan Los Angeles, bünyesinde barındırdığı geniş koleksiyonu ile Los Angeles Halk Kütüphanesi’ne ev sahipliği yapmaktadır. Kütüphane 6 milyondan fazla cilt eseri bünyesinde barındırmaktadır. Bu özelliği ile Amerika’nın en büyük üçüncü kütüphanesidir. Buna karşın 19 milyonluk nüfusuyla Los Angeles şehrine hizmet vermekteyken bu da Amerika Birleşik Devletleri’nde herhangi bir kütüphanenin hizmet verdiği en kalabalık nüfustur. Tarihi 19.yüzyılın ortalarına kadar uzanan kütüphane 20.yüzyılın başlarında Los Angeles şehrinin bir sembolü olmuştur. Kütüphane yetmiş iki adet kola ayrılarak farklı mahallelerde de hizmet vermektedir. Los Angeles ziyaretleri sırasında kesinlikle ziyaret edilmesi gereken yerlerden biridir.

Geisel Kütüphanesi

Amerika’da alışılmışın dışında modern mimariye sahip kütüphanelerden biri de Kaliforniya Üniversitesi, San Diego bünyesinde bulunan Geisel Kütüphanesi’dir. Kütüphanenin “vahşet ve fütürizm arasında bir bağ” olarak tanımlanan kendine özgü mimarisi, UC San Diego logosunda yer almasına ve kampüsteki en tanınmış bina olmasına neden olmuştur. 1970’te açılan kütüphane 7 milyondan fazla basılı eğitim ve araştırma içeriğine sahiptir. Bu akademik eserlerin yanı sıra özel koleksiyon arşivlerinde çok farklı konularda eserlere sahiptir.

Beinecke Rare Books & Manuscript Kütüphanesi

Amerika’nın ve dünyanın en iyi üniversitelerinden biri olan Yale Üniversitesi bünyesinde bulunan daha doğrusu üniversiteye Beinecke ailesi tarafından bağışlanan ve finanse edilen Beinecke Rare Books & Manuscript Kütüphanesi adından anlaşılacağı gibi oldukça nadir değerli eserlere ve el yazmalarına ev sahipliği yapmaktadır. Kütüphane 1958’den beri 130.000’den fazla nadir eseri ve el yazmasını bünyesinde barındırmaktadır. Bu kıymetli eserler özel odalarda ve belirli sıcaklık – basınç altında saklanmaktadır. Gutenberg İncili gibi önemli eserlerin sergilendiği sergiler yapılmaktadır. Kütüphane genellikle Yale öğrencilerine ve akademisyenlerine açık olsa da özel sergi ve etkinliklerde belirli kısımlar halka da açılmaktadır.

New York Halk Kütüphanesi

Dünyaca ünlü kütüphanelerden biri ise Amerika’nın belki de dünyanın kalbi sayılabilecek bir yerde bulunmaktadır. Yani New York’ta Manhattan Adası’nın göbeğinde bulunan New York Halk Kütüphanesi dünyada en çok bilinen kütüphanelerden biridir. Yaklaşık doksan iki alt kola sahip olsa da merkez ünlü beşinci caddedeki tarihi binadır. Genel bir sistem olarak düşünüldüğünde New York Halk Kütüphanesi toplamda yaklaşık olarak 53 milyon esere sahiptir. Kütüphane, Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan en büyük ikinci kütüphane olma özelliğine sahipken dünya genelinde ise dördüncü en büyük kütüphanedir.

New York Halk Kütüphanesi özel bir kütüphane olmakla birlikte; bağımsız yönetime sahip, kar amacı gütmeyen bir kuruluştur. Özel vakıflar veya kişiler tarafından ve de  halkın bağışlarıyla finanse edilmektedir. Kütüphane, halkın kullanımına tamamen açık olmak birlikte dört adet de araştırma bölümüne sahiptir. 19.yüzyılın sonlarında açılan kütüphane 1967 yılında New York şehrinin simgelerinden biri olarak belirlenmiştir. Bünyesinde çokça önemli eser barındırmaktadır ve eserlerden biri de Gutenberg İncili’nin orijinal kopyalarından biridir. İç ve dış mekânında kullanılan mimari yapı ve sanat eserleriyle kesinlikle görülmeye değer bir yapıdır. Ünlü Amerikalı tarihçi David McCullough’a göre ABD’nin en önemli beş kütüphanesinden biridir. Diğer kütüphaneler ise Kongre, Boston Halk, Harvard ve Yale kütüphaneleridir.

Boston Halk Kütüphanesi

Amerika’nın en büyük kütüphanelerinden biri de tam anlamıyla eğitim şehri sayılabilecek Boston’da bulunmaktadır. Boston Halk Kütüphanesi tarih olarak 19.yüzyılın ortalarına kadar dayanmaktadır. Kütüphane, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki en büyük üçüncü kütüphanedir. Bu unvana ise bünyesinde barındırdığı yaklaşık 24 milyon eserle sahiptir. Tarihi önemi, mimari özellikleri ve eserleri ile Boston Halk Kütüphanesi, Boston şehri için simgesel özelliktedir. Nitekim 2000 yılında da Boston Şehir Simgesi olarak seçilmiştir.

Amerika’daki kitabevi ve okuma kültürüyle ilgili daha fazla bilgi edinmek için buraya tıklayarak videoyu izleyebilirsiniz.

Kongre Kütüphanesi

Amerika’nın en eski federal kültürel enstitüsü olan Kongre Kütüphanesi 221 yıllık bir tarihe sahiptir. Kongre Kütüphanesi bu köklü tarihin yanında dünyadaki en büyük kütüphanedir. Sahip olduğu koleksiyon evrenseldir. Konu, format veya ulusal sınırlarla sınırlı değildir. Dünyanın her yerinden ve 450’den fazla dilde araştırma materyalleri içermektedir. Kütüphane tarihte dramatik bir şekilde iki yangın atlatmıştır. Bu yangınlarda ağır kayıplar verilmiştir. İç Savaş’tan sonra kütüphanenin önemi büyüklüğü ile birlikte daha da arttı. Sonrasında ise yanan eserlerin kopyalarının kütüphaneye geri kazandırılması için kampanya başlatıldı. Kampanya ile birlikte birçok eser geri kazandırıldı. Daha sonra ise Kongre Kütüphanesi kendi koleksiyonunu oluşturmaya başladı.

Kütüphanenin öncelikli amacı kongre üyelerinin araştırma yapmasın sağlamaktır ve bu amaç Kongre Araştırma Servisi tarafından yönetilmektedir. Aynı zamanda halkın kullanımına da açık olan kütüphane, yüksek rütbeli devlet görevlileri için kitaplar ve materyaller de bulundurmaktadır. Kütüphanenin sahip olduğu koleksiyonda çok nadir eserler de bulunmaktadır. İç ve dış mimarisi ile kütüphane hayran kalınası bir güzelliğe sahiptir. Amerika Birleşik Devletleri’ne yolu düşenlerin mutlaka ziyaret etmesi gereken yerlerin başında gelmektedir. Bulunduğu konum itibari ile de oldukça önemlidir. Amerika Birleşik Devletleri’nin yönetildiği yer olan Washington D.C.’de yer almakla birlikte Beyaz Saray’a yürüme mesafesindedir. Ziyarete gidenlerin çevresinde gezebileceği çokça önemli yapı bulunmakla beraber yine yürüme mesafesinde bulunan Amerikan Kongresi ve Lincoln Anıtı da burada bulunmaktadır.

Üniversitelerin Kütüphaneleri

Amerika’da bir diğer önemli kütüphaneler ise üniversite kütüphaneleridir. Bunlardan en önemlilerinden biri ise Amerika’nın ve hatta dünyanın en iyi üniversitelerinden olan Harvard Üniversitesi’ne ait olan kütüphane, Harvard Kütüphanesi’dir. Üniversite kadar köklü geçmişi ile bünyesinde 20 milyondan fazla eser barındırmaktadır. Böylelikle birçok kamu veya özel kütüphanelerden büyük olma özelliğini taşımaktadır. Sadece kitaplar değil el yazmaları, fotoğraflar ve daha birçok eser barındırmaktadır. Genelde Harvard mensuplarına açık olan kütüphane bazı özel etkinlikler sebebiyle halkın kullanımına da açılmaktadır.

Bu tarz konularda daha fazla bilgi edinmek için buraya tıklayıp yazılarımıza göz atabilirsiniz.

7 görüntüleme

Comments


bottom of page